Wie spreekt van overwinnen? Overleven is alles!

 
 

Frank Schneider

 
 

Wie spreekt van overwinnen? Overleven is alles! Over het antifascistische engagement van de Weense School: Arnold Schönberg, Anton Webern, Alban Berg. Dat is de volledige titel van het onderstaande essay. Het verscheen in de voormalige Deutsche Demokratische Republik (1949-1990), waar de muziekwetenschap, de muziekbeoefening en de muziekinstrumentenbouw op een hoog peil stonden, zoals ik uit eigen waarneming weet. Mijn vrouw Thea van der Putten was tien jaar lang – voor en na de Wende – soliste bij de Komische Oper in Oost-Berlijn en werkte daar in de traditie van Bertolt Brecht en Walter Felsenstein met regisseur Harry Kupfer, van wie ze heel veel heeft geleerd. Ikzelf maakte in Markneukirchen kennis met een aantal muziekinstrumentenbouwers en hun voortreffelijke instrumenten. Over mijn kennismaking met hen schreef ik de reportage Koper achter IJzeren Gordijn, die op deze website te lezen is. De sfeer van de muziekinstrumentenstad met een fictieve meester-bouwer, maar historische omstandigheden is beschreven in het laatste hoofdstuk van mijn roman Verstreken jaren, ook op deze website. Wat de muziekwetenschap uit de DDR betreft: veel publicaties zijn bezig te verdwijnen. Ze waren vaak gekleurd door de officiële marxistische ideologie en nodigen nu misschien minder uit tot lezen. De boeken zijn ook vaak gedrukt op goedkoop, houthoudend papier, waardoor ze vergelen of zelfs al verpulveren. Verder leren steeds minder Nederlanders de taal, al is Duitsland een buurland en al is Duits met honderd miljoen sprekers de grootste taal van Europa. Zo verdwijnen heel wat interessante muziekwetenschappelijke teksten uit beeld. Eén hoofdstuk uit een essaybundel van de musicoloog Frank Schneider, verschenen in de DDR, wil ik hierbij aan de vergetelheid ontrukken. Het is getiteld Wer spricht von Siegen? Überstehen ist alles! (een versregel uit een gedicht van Rilke) Zum antifascistischen Engagement der Wiener Schule: Arnold Schönberg, Anton Webern, Alban Berg en afkomstig uit de bundel Welt, was frag ich nach dir? Politische Porträts großer Komponisten, pp. 363-389. Het boek verscheen in 1988 bij Verlag Philipp Reclam jun. In Leipzig. Het bevat waardevolle essays, die muziek niet beschouwen als een louter esthetisch, maar als een maatschappelijk verschijnsel. Het enige DDR-achtige is de term “fascisme” voor “nationaal-socialisme”, want “socialisme” mocht natuurlijk niet in verband worden gebracht met het Derde Rijk. Het boek kostte indertijd 4 DDR-mark en daarmee was dat stukje hoogstaande cultuur eigenlijk te geef.

Foto: Arnold Schönberg, A Survivor from Warsaw, de eerste pagina van het manuscript.

   

Wie spreekt van overwinnen? Overleven is alles!