Jons en Erdme




Hermann Sudermann

Dit verhaal is een van de vier verhalen – eigenlijk eerder novellen – die in 1917 verschenen onder de titel Litauische Erzählungen (Litouwse verhalen). Ondanks grote onderlinge verschillen vertonen ze duidelijke overeenkomsten: ze spelen aan het einde van de negentiende eeuw in Oost-Pruisen, een Duits gebied, dat na de Eerste Wereldoorlog de zelfstandige staat Litouwen zou worden. Dat gebied is in de verhalen nog een agrarische maatschappij met een christelijk karakter, hoewel ook het volksgeloof in de Litouwse goden nog bestaat. De vier verhalen gaan over eenvoudige mensen: boeren, landarbeiders, vissers, dienstmeisjes en een zwerver. Ze spreken Litouws, anders dan de betergesitueerden, die – net als Sudermann zelf – Duits spreken. De personages vechten onder moeilijke en armoedige omstandigheden voor een menswaardig bestaan, wat sommigen lukt en voor anderen een illusie blijft. Het is in elk verhaal een strijd op leven en dood, die eindigt met een dramatische gebeurtenis, waarbij duidelijk wordt dat Sudermann in de eerste plaats toneelschrijver was.

            In Die Reise nach Tilsit (De reis naar Tilsit) vecht een vrouw om het respect en de liefde van haar echtgenoot terug te winnen.

Miks Bumbullis is een stroper en moordenaar, die probeert zich aan zijn criminele bestaan te ontworstelen.

Jons und Erdme (Jons en Erdme) zijn een jong echtpaar, dat zich als kolonisten vestigt in het veen en probeert op die wankele bodem een bestaan op te bouwen.

Die Magd (De meid) gaat over het lot van een misbruikt en vernederd dienstmeisje.

Hermann Sudermann (1857-1928) was zo succesvol als toneelschrijver, dat hij zijn tegenwoordig bekendere tijdgenoot Gerhart Hauptmann naar de kroon stak. Deze late verhalen worden algemeen beschouwd als zijn beste proza. Hij kende de levensomstandigheden van de Litouwse boeren, veenarbeiders en vissers tot in de details en beschreef hen met begrip en mededogen, maar zonder sentimentaliteit. De Litouwse verhalen zijn in de Nederlandstalige literatuur enigszins te vergelijken met het werk van Sudermanns tijdgenoot Cyriel Buysse.

Jons en Erdme