Joden op drift

 
 

Joseph Roth

 

Joseph Roth publiceerde Juden auf Wanderschaft in 1927 en schreef tien jaar later een nawoord bij de tweede uitgave. Een vertaling van auf Wanderschaft door “op trektocht” of iets dergelijks zou een verkeerd beeld geven, omdat een hedendaagse lezer dan al gauw aan een kampeervakantie denkt, terwijl het essay handelt over de massale, noodgedwongen zwerftocht of emigratie van joden aan het begin van de twintigste eeuw, van Oost-Europa naar West-Europa en Amerika, binnen Europa en binnen de Sovjet-Unie. Daarom is de titel Joden op drift geworden, want een massa mensen die “op drift” is, heeft zijn lot niet of nauwelijks in eigen hand. Het essay geeft een levendig beeld van de cultuur, religie en levensomstandigheden van de Oost-Europese joden en verdedigt hen tegen West-Europees onbegrip. Roth zag al in een vroeg stadium hoe gevaarlijk het nationaalsocialisme zou worden, maar kon in 1927 respectievelijk 1937 nog niet weten dat er een genocide plaats zou vinden en ook niet hoe de situatie voor de joden zou worden in Rusland en Palestina. Toch is zijn essay soms verrassend actueel, bijvoorbeeld wanneer je in de onderstaande zinnen niet denkt aan joden, maar aan Latijns-Amerikanen die naar de Verenigde Staten willen: Een hoog hek beschermt Amerika tegen hem. Door de tralies van zijn kerker ziet hij het vrijheidsbeeld en hij weet niet of hij of de vrijheid opgesloten is.

De niet-gedateerde foto toont migranten op het dek van een schip van de Red Star Line, op weg van Antwerpen naar New York.

 
 

Joden op drift