Arthur Aronymus, het verhaal van mijn vader

Else Lasker-Schüler

Arthur Aronymus is de titel van twee verschillende werken van Else Lasker-Schüler, beide uit 1932: een verhaal, dat hieronder te lezen is, en een toneelstuk. Ze spelen zich alle twee af in het Westfaalse stadje Gäsecke/Geseke in het midden van de negentiende eeuw. De hoofdpersoon, Arthur Aronymus, is een van de kinderen van de joodse familie Schüler, die een materieel onbekommerd bestaan leidt, maar te lijden heeft onder discriminatie door de overwegend katholieke bevolking van het stadje. Een zusje van Arthur wordt beschuldigd van hekserij en dreigt op de brandstapel terecht te komen, wat verhinderd wordt door de pastoor en de bisschop. Het toneelstuk en het verhaal hebben in grote lijnen hetzelfde verloop, alleen worden de gebeurtenissen in het verhaal gezien vanuit een kinderlijk perspectief, met een ander onderscheid tussen hoofd- en bijzaken dan een volwassene zou maken, en het proza van het verhaal grenst vaak aan poëzie. Arthur Aronymus weerspiegelt Lasker-Schülers droom van een vreedzaam samenleven van joden en christenen. In het Derde Rijk werd de uitvoering van haar toneelstuk echter verboden en het schrikbeeld van de verdachtmaking en verbranding van mensen werd werkelijkheid. De schrijfster zag zich gedwongen te vluchten naar Zwitserland en later naar Palestina, waar ze in 1945 overleed. Deze vertaling van het verhaal gaat uit van Else Lasker-Schüler, Die Wupper/Arthur Aronymus und seine Väter, Deutscher Taschenbuch Verlag, München, 1965, en is de eerste in het Nederlands.

Kees van Hage

 

Arthur Aronymus, het verhaal van mijn vader